Günlük Yaşam Giderleri Nasıl Azaltılır

Maaşım yattıktan on gün sonra hesabımdaki bakiyeye bakıp "ben bu parayı ne yaptım?" dediğim ayları sayamam. Büyük bir harcamam yoktu, tatile gitmemiştim, telefon değiştirmemiştim. Sadece her gün küçük küçük sızdırmıştım. Yaşam giderleri azaltma konusunda ilk öğrendiğim şey buydu: sorun genelde tek bir büyük kalem değil, gün içinde farkına varmadan tekrarlanan onlarca küçük karar.

Önce sorunu doğru tanımlayalım

Kendi kayıtlarımı tuttuğumda gördüm ki harcamalarımın üçte birinden fazlası üç başlıkta toplanıyordu: yemek, ulaşım ve "kendime bir şey aldım" diyebileceğim rastgele alışverişler. Kira, faturalar, aidat gibi sabit kalemler zaten belliydi ve kısa vadede oynayamayacağım şeylerdi. Ama bu üç başlık tamamen benim günlük kararlarımla şekilleniyordu.

İşin can sıkıcı tarafı, bu kalemlerin hiçbirinin tek başına suçlu görünmemesiydi. 60 liralık öğle yemeği pahalı değil. Günde iki kahve lüks değil. Markette rafta gözüme çarpan şeyi sepete atmak da bütçeyi yıkmaz. Ama 22 iş günü ile çarpınca ortaya çıkan sayı beni gerçekten şaşırttı. O yüzden ilk tavsiyem şu: hiçbir şeyi kesmeden, iki hafta boyunca sadece yaz. Neyi kestiğine karar vermeden önce neyi harcadığını bilmen gerekiyor. Harcama alışkanlıklarını kontrol etmeye dair yaklaşımların hepsi bu ölçüm adımıyla başlıyor.

Yemek: en büyük sızıntı, en kolay kazanç

Bende en hızlı sonuç veren alan yemek oldu. Ama "artık dışarıda yemeyeceğim" gibi kahramanlık kararları hiç tutmadı. Üçüncü günde yorgun geliyorsun, sipariş veriyorsun, sonra suçluluk duyuyorsun ve tüm plan çöküyor.

Bende işleyen sistem şu oldu: pazar akşamı bir saat ayırıp haftanın üç öğününü hazırlıyorum. Üç, beş değil. Ayrıca haftada bir gün "serbest gün" bırakıyorum, o gün ne istersem yiyorum. Bu esneklik olmadığında sistem kırılıyor.

İkinci küçük hamle: markete liste ile ve aç olmadan gitmek. Aç karnına markete girdiğim her seferde fişin sonunda açıklayamadığım kalemler oluyordu. Bir de kahveyi işe termosla götürmeye başladım; bu tek başına ayda ciddi bir fark yarattı ve hiçbir şeyden vazgeçmiş gibi hissetmedim.

Ulaşım: alışkanlığı sorgulamak

Arabayla işe gitmenin bana gerçekte ne kadara mal olduğunu hesaplamak gözümü açtı. Yakıt tek kalem değil; otopark, lastik, bakım, sigorta ve amortisman da var. Ben yakıt dışındaki her şeyi görmezden geliyordum.

Şimdi haftanın iki gününü toplu taşımayla gidiyorum, üç gün araba kullanıyorum. Tamamen bırakmadım çünkü bazı günler işim gezici. Ama karma model bile aylık ulaşım masrafımı gözle görülür şekilde düşürdü. Yakın mesafeler için yürümeyi kural yaptım: 15 dakikanın altındaysa araç yok.

Seçenekleri karşılaştıralım

Aşağıdaki tabloyu kendi denemelerimden çıkardım. Rakam değil, kendi bütçemdeki etki büyüklüğüne göre bir sıralama:

Tablodaki en sevdiğim madde 48 saat bekleme kuralı. İhtiyaç olmayan bir şeyi almak istediğimde sepete atıp iki gün bekliyorum. İki gün sonra o şeyi hâlâ istiyorsam alıyorum. Pratikte on isteğin yedisi kendiliğinden geçiyor. Bu kural bana hiçbir şey kestirmedi, sadece zamanı benim tarafıma aldı.

Kaçındığım hatalar

• Her şeyi aynı ayda değiştirmek. Bir seferde iki alışkanlık, fazlası değil. Denedim, tükendim, geri döndüm.
• Kuruş kovalayıp kaleyi kaçırmak. Ekmeğin fiyatını üç markette karşılaştırırken yıllık sigorta poliçemi hiç sorgulamamıştım. Gereken sigortaları belirlemek gibi büyük kalemleri yılda bir kez masaya yatırmak, günlük kuruş hesabından daha çok kazandırıyor.
• Tasarrufu hesapta bırakmak. Ay sonunda arta kalan para hesapta durursa harcanıyor. Ben maaş günü otomatik talimatla kenara alıyorum. Bu para ilk aşamada acil durum fonuna, sonra borç kapatmaya, sonra yatırıma gitti.
• Kendine hiç pay bırakmamak. Bütçede küçük bir "keyif" kalemi olmayan planlar bende hiç yaşamadı.

Nereden başlamanı öneririm

1. İki hafta harcama kaydı tut, yorum yapmadan.
2. En büyük üç değişken kalemi işaretle. Muhtemelen yemek, ulaşım ve alışve